Onderzoek

De stichting “Het Traditionele Rietendak” is sinds enkele jaren bezig met onderzoek naar verschillen in dekriet. Omdat de levensduur van een rietendak gedeeltelijk, maar niet uitsluitend bepaald wordt door de kwaliteit van het gebruikte riet, verricht de stichting “Het Traditionele Rietendak” tevens onderzoek naar externe invloedsfactoren die bepalend zijn voor de duurzaamheid van dekriet. Hierbij vindt samenwerking plaats met zowel onderzoekslaboratoria als bedrijven die in de ontwikkeling van sproeichemicaliën zijn gespecialiseerd.

Op 26 november 2005 heeft de stichting contact opgenomen met het HBA met de vraag voor subsidie, om de onderzoeken te versnellen. Onze brief wordt door het HBA ingebracht op de vergadering van april 2006. Deze brief wordt tevens ter informatie doorgestuurd naar de vakfederatie van rietdekkers te Nijkerk.
Tussen de stichting het traditionele rieten dak en de rietdekkersbond is overleg geweest, waarna contact is opgenomen met het HBA. Er is besloten dat de rietdekkersbond en het laboratorium een grootschalig onderzoeksplan opstellen.

Na deze berichtgeving van het HBA aan de stichting het traditionele rieten dak willen wij de ingeslagen weg van onderzoek naar de kwaliteit van riet op onze manier vervolgen. De onderzoeken die de stichting door laboratoria laat doen worden betaald door donateurs. Daar deze onderzoeken duur zijn en onze middelen beperkt, zal het nogal wat tijd in beslag nemen om echte resultaten te bereiken.
U kunt de stichting het traditionele rieten dak helpen door ons financiëel te steunen op Rabobank rekening nr. 10.36.95.702
Omdat de levensduur van een rieten dak voor een belangrijk deel bepaald wordt door de kwaliteit van het gebruikte riet, wordt er onderzocht hoe het mogelijk is om op een accurate manier de kwaliteit van riet te bepalen. Stichting het traditionele rieten dak probeert dan ook d.m.v. het onderzoeken van onder andere chemische samenstelling en vochtopname zoveel mogelijk van de vraagtekens rond de kwaliteit van riet weg te nemen.

Afgelopen jaar hebben wij meerdere onderzoeken gedaan met riet ouder dan 25 jaar. De laboratorium uitslagen hebben we vergeleken met die van nieuw riet. Het riet is onderzocht op lignine gehalte, silica gehalte, vochtopname, schimmels en gisten.

Uit de onderzoeken kunnen we concluderen dat de door ons onderzochte monsters van oud riet goed uit de laboratorium onderzoeken kwamen. De uitslagen voldeden ruimschoots aan de door ons gestelde norm. Het is dus erg belangrijk om riet te krijgen wat het dichtst bij de uitslag komt van het riet wat 30 jaar op het dak heeft gelegen. Onderzoek is een aanzet om te komen tot een goede rietkwaliteit. Hiervoor zou het "informatieblad rietkwaliteit" een leidraad kunnen zijn.

De aanwezigheid en het behoud van vocht is de sleutel tot de afbraak van riet. De manier waarop water afgestoten wordt of verdampt, bepaalt uiteindelijk mede de duurzaamheid van een rieten dak. Het afbraak- of vervalproces van riet is een normaal fenomeen waar cellulose–lignine materiaal wordt blootgesteld aan interacties van weer, schimmels, vocht, temperatuur en andere omgevingsfactoren. Het lignine-silica gehalte geeft weerstand aan vochtopname en vertering, deels verteerde delen houden vocht beter vast.
Ventilatie loopt als een rode draad door de vochtproblematiek. Ventilatie is belangrijk voor het tegengaan van de afbraakbiologie en schimmels welke kunnen ontstaan in enkele dagen tot weken.
Het door ons onderzochte riet wat in november, december en januari is gemaaid (en door de handel is aangeboden) bevatte grote hoeveelheden afbraakschimmels. Het is dan ook niet verstandig om dit riet te verwerken. Het riet is onvoldoende gedroogd en te nat en te vroeg in rollen gedaan waardoor het is gaan schimmelen.

Het riet wordt gemaaid door de teler, verhandeld, getransporteerd en aan de rietdekker geleverd. Wordt het riet na het maaien niet voldoende gedroogd en te nat in rollen gedaan dan start het proces van degradatie al in het begin. Soms wordt het riet getransporteerd per container waarin zich grote hoeveelheden condens kunnen vormen. Het riet wat door de handelaar wordt ingekocht zal ook meestal verhandeld worden. De rietdekker dient het slechte riet niet te gebruiken (vaak is echter niet te zien of het riet niet goed is).

Het meest belangrijke in de rietdekkerij is het materiaal; HET RIET. De rietdekker is volledig afhankelijk van de riethandelaren. Een riethandelaar schrijft dat vocht een groot probleem is in de bouwsector en voor het rieten dak. U weet hoe moeilijk het is alles perfect te krijgen (vers riet, neerslag, dampdicht). Vers riet dat in balen van 100 wordt geperst kan binnen enkele dagen aangedaan worden door verteringsschimmels welke visueel niet waarneembaar zijn. De handelaar dient eigenlijk geen vers (nat) riet te verhandelen.

Wij als stichting zijn bezig met vergelijkingen van riet van 20 jaar en ouder en nieuw riet. Er zijn momenteel nog te weinig resultaten om hier al iets over te zeggen.

Uit de door de Stichting Het Traditionele Rieten Dak verrichte onderzoeken blijkt tot nu toe het volgende:

Vochtopname verschillende rietsoorten;

Door laboratoriumonderzoeken is aangetoond dat het verschil in vochtopname van de ene onderzochte rietsoort t.o.v. de andere, enorm kan zijn.

Bij aangeleverd riet worden monsters uit de rollen genomen, welke worden aangeboden bij het laboratorium voor onderzoek naar vochtopname en schimmels. In meerdere gevallen wordt bij deze monsters aangetoond dat er verteringsschimmels aanwezig zijn welke reeds bezig zijn hun vernietigende werk te doen. De oorzaak hiervan moet worden gezocht in het niet goed behandelen van het riet. Vanaf het moment dat het wordt gemaaid tot aan levering aan de rietdekker.

Deze situatie is ook aangetroffen bij het gelabelde Wiedenriet. HIerover is contact geweest met Wiedenriet.

De Stichting Het Traditionele Rieten Dak heeft regelmatig zijn ongerustheid uitgesproken aan direct betrokken instanties, doch tot op heden is ons niet bekend dat hier doelgericht iets tegen wordt ondernomen.


Vraagtekens rond de kwaliteit van riet

Factoren die de rietkwaliteit beïnvloeden:


De kwaliteit van riet wordt door de rietdekker in de meeste gevallen op grond van land van herkomst en een aantal optische en gevoelsmatige ervaringsindicaties beoordeeld.

Voor de levensduur van het rieten dak zijn naast vakmanschap, bekende zaken zoals:

• hellingshoek,
• dakventilatie
• de invloed van vocht van binnenuit en van buitenaf,
• UV licht,

mede bepalend voor de duurzaamheid.

Meer kennis en gegevens over o.a.:

• Aantasting door schimmels, insecten en bladeren
• Rietsamenstelling,
• Rietstructuur
• Invloed van vochtopname, verzuring en klimaat,
• Invloed van anorganische elementen zoal silicium en zware metalen

stelt de rietdekker in staat de duurzaamheid van zijn product te waarborgen en door conserveren resp. saneren de levensduur van bestaande daken aanmerkelijk te verlengen.

In dekriet aanwezige schimmels zijn de belangrijkste oorzaak van versnelde rietafbraak. Het gaat hierbij in het bijzonder om z.g. saprotrofe schimmels die zich door de wijze van afbraak van dood organisch materiaal onderscheiden in zachtrot -. bruinrot - en witrotschimmels.
Deze z.g sporenvormers produceren schimmeldraden ofwel myceliumdraadjes die myceliums vormen (zie afb. I-III).

I

II

Door binnendringen van schimmeldraden in de rietstengel wordt celstof (cellulose en hemi-cellulose) afgebroken.

III

Doordat saprotrofe schimmels tot de groep aerobe schimmels behoren, is de aanwezigheid van
voldoende zuurstof een belangrijke voorwaarde voor het afbraakproces.

Medebepalend voor de afbraaksnelheid door saprotrofe schimmels zijn o.a.:

Rietsamenstelling en rietstructuur:
  Celstof in verhouding tot het lignine-gehalte evenals de aanwezigheid van o.a.silicium
Vochtgehalte:
  Het vochtgehalte van dekriet wordt bepaald door de vochtopnamesnelheid -, totale
  vochtopnamevermogen - en vochtbindendvermogen van dekriet.
Zuurgraad:
  Door afbraak van organische afzettingen op dekriet zoals bladeren, dennennaalden etc., vindt
  zuurvorming plaats. Hierdoor wordt dekriet een nog gunstiger voedingsbodem wordt voor schimmels,
  mos en algen. Verzuring van dekriet neemt bovendien toe door stijging van het kooldioxidegehalte
  in onze atmosfeer (broeikaseffect).
Temperatuur:
   In combinatie met het broeikaseffect leveren zachte winters eveneens een negatieve bijdrage aan de
   duurzaamheid van het rietendak.
• Aanwezigheid van zware metalen:
  De aanwezigheid van zware metalen zoals o.a. zink, koper, cadmium in dekriet, remmen de afbraak door
  schimmels, waardoor de voedselketen van het microbiologische afbraakproces van dekriet wordt
  verstoord.

Keuze van de rietsoort:

Om een juiste keuze bij de inkoop en prijsstelling van riet te kunnen maken, is het van belang zoveel mogelijk met voornoemde aspecten rekening te houden.

Omdat schimmels in ons huidige klimaat het riet ernstige schade kunnen toebrengen en hierdoor de duurzaamheid van dekriet sterk wordt bekort, is het van belang dat dekriet wordt toegepast dat vrij is van schadelijke schimmels en qua samenstelling en vochtopname aan de hoogste kwaliteitsnormen voldoet. Parameters die bepalend zijn voor het formuleren van kwaliteitsnormen voor dekriet zijn intussen voldoende bekend. Aan de kwantificering en normering van deze kwaliteitsparameters hopen wij op korte termijn via onze Web-Site verder mededeling te kunnen doen.

De stichting “Het Traditionele Rieten Dak” gaat in samenwerking met gespecialiseerde chemiebedrijven door met onderzoek naar - en testen van milieuvriendelijke sproeimiddelen met schimmelwerende werking die verzuring van dekriet tegengaan. De voornaamste doelstelling hierbij is de duurzaamheid van het rietendak door toepassing van deze middelen met ca. 10 jaar te verlengen.

Vochtopname

Uit onderzoek en ervaring blijkt dat voor de levensduur van een rieten dak een aantal factoren van belang zijn. Afgezien van niet te veranderen eigenschappen zoals samenstelling en structuur van het dekriet, die afhankelijk zijn van rietsoort en groeiomstandigheden, zijn belangrijke factoren zoals vochtgehalte en zuurgraad van het riet en de aanwezigheid van schimmels en/of insecten mede van invloed op de duurzaamheid van het rietendak.

Insecten, maar vooral schimmels, leven bij voorkeur onder vochtige en zure omstandigheden, waardoor rietafbraak versneld plaats vindt en de levensduur van het rietendak aanzienlijk wordt bekort. Door de vochtopname van een rietendak te remmen krijgen schimmels en dus het rottingsproces minder kans het dak aan te tasten.
Daarnaast moet worden voorkomen dat verzuring van het rietendak plaats vindt als gevolg van afbraak van bladeren of naalden van bomen of door toepassing van sproeichemicaliën die verzuring van het dak tot gevolg hebben.

Mos en algen

Aangroei van algen en mos op rietendaken wordt de laatste jaren in toenemende mate geconstateerd.
Mos houdt het vocht langer vast, terwijl algen een verstikkende laag over het dak vormen, waardoor het riet langer vochtig blijft en schimmels, bacteriën en insecten het afbraakproces van het rietendak versnellen. Door de aangroei van algen en mos te remmen houdt het riet minder vocht vast, droogt het dak sneller en wordt het rottingsproces vertraagd.

In samenwerking met enkele chemiebedrijven zijn intussen verschillende milieuvriendelijke producten ontwikkeld die het riet niet aantasten. Door sproeien van deze producten wordt de aangroei van mos en algen geremd, de vochtopname door riet beperkt en verzuring van het rietendak tegengegaan.

Invloedsfactoren op de effectiviteit van sproeimiddelen:

De effectiviteit van sproeimiddelen is niet alleen afhankelijk van de rietsoort en sproeimiddelkeuze, maar tevens van het aantal grammen werkzame sproeivloeistof dat per m2 riet wordt opgebracht.
De opbrengst per m2 is afhankelijk van o.a.

• Werkconcentratie van de sproeivloeistof,
• viscositeit van de sproeivloeistof,
• temperatuur van de sproeivloeistof,
• oppervlaktespanning van de sproeivloeistof,
• kwaliteit en hardheid van het gebruikte verdunningswater
• en de toegepaste sproeiapparatuur (sproeidruk, sproeihoek, nozzle type etc).

Bij bestaande rietendaken die door mos en/of algen in meer of mindere mate begroeid zijn moet, voorafgaand aan een sproeibehandeling, een grondige reiniging plaats vinden door verwijdering van ca. 3 tot 5 cm rietstoppels.

Wij adviseren U graag over de juiste toepassing van de ons ter beschikking staande middelen en stellen op verzoek aanvullende product - en toepassingsinformatie evenals veiligheidsdata graag ter beschikking.